یوتیشجیوتیش
نظام کیهانی
اگر بپذیریم کیهان بر اساس قوانین و احکامی منظم و با مرکزیت شعوری ناب در حال خودگستری و تجلی است (با تکیه بر یکی از بنیادیترین اصول عرفانهای کهن شرقی یعنی اصل وحدت وجود و یگانگی بنیادین اشیاء که در فیزیک معاصر نیز مقبول و محترم است) میتوان نتیجه گرفت مشاهدة هر موجودی در طول موج کیهانی خود، حاوی گذشته و آیندة آن موجود نسبت به ناظرش نیز خواهد بود .
تمامی موجودات از ذرات میکروسکوپی تا کهکشانها در حال تاثیرگذاری و اثر پذیری از یکدیگرند و در نتیجه هر لحظه آبستن تبدیلات و تغییرات ظریف و عظیم خواهند بود. این تبدیلات و تحولات تحت قوانینی بسیط و بس منظم به طور دائم در جریان است. از آنجا که این تحولات در نظمی لایتغیر در حال خودگستری است لذا هر ذرهای را میتوان از تولد تا انهدامش مورد محاسبه و اندازهگیری قرار داد. ستارهبینی کیهانی-ودایی، دانش محاسبة تاثیرات ستارهای و امواج کیهانی بر موجودات است. از آنجا که هر موجودی در پهنة هستی، متغیری سیال در یکی از مسیرهای منظم کیهانی است لذا جیوتیش (Jyotish) سعی در محاسبة کل منحنی مفروض دارد. 
دانستن این دانش مفهوم بخت و شانس (تصادف محض) را بیاعتبار کرده و به انسان میآموزد با آگاهی از نظام امواج کیهانی خواستة خود را به موجی بسپارد که خود به خود خواسته را تا مقصود و منتهایش حمل کند. جیوتیش الفباء و زبان انرژی کیهانی را به ما معرفی کرده و به ما یاری میرساند تا سیر امواج کیهانی را محاسبه کنیم. اگر بپذیریم که گیتی بعدی از آگاهی است، همانطور که برخی فیزیکدانان معاصر نیز پذیرفتهاند، پس جیوتیش دانش تحلیل عملکرد کلی این آگاهی در گیتی است. اصولا" قوانین طبیعی همآغوش شعوری ناب، حافظ نظم کیهانی هستند. بنابراین نظم کیهانی آگاهانه و در پرتو شعوری عالی عمل میکند و انحرافی از این قوانین صورت نخواهد گرفت.
واژة جیوتیش لغتی سانسکریت و مرکب از دو جزء است : جیوت (Jyot) و تیشا(Tisha) که به ترتیب به معنای پرتویی از نور و دانش است. پس جیوتیش یعنی دانش نور و از آنجا که هر مشاهدهای در پرتو نور ممکن خواهد بود، پس جیوتیش دانش مشاهدة سرنوشت کیهانی موجودات در پرتو دانش محاسبات نجومی است. در والاترین حالات، جیوتیش دانش نور درونی است و آن در حالی است که جیوتیش و یوگا(Yoga) که قوانین ذهنی کیهانی است (همانطور که پاتانجلی در یوگاسوترا به آن پرداخته است) در هم ادغام شده باشند.
اندام و شاخههای ستارهبینی ودایی (جیوتیش)
گسترة پهناور دانش کهن جیوتیش را میتوان منطبق بر اعتبارات مختلف عقلی به اقسام و شاخههایی تقسیم کرد. با این طبقه بندیها میتوان به درکی گزیدهتر و فهمی عمیقتر نسبت به حدود و ثغور این دانش ارزنده نایل شد. یکی از عمدهترین این تقسیمبندیها در دانش ستارهبینی تقسیم این دانش به ستارهبینی معنوی و ستارهبینی مادی است که این تقسیمبندی براساس غایت و منظور لحاظ شده است. در صورتی که ما به این دانش به اعتبار کمک و خدمتی که به نزدیک شدن
به حریم مقدس روح میکند نظر افکنیم از دو حال خارج نیست یا در این راه خدمتی میکند یا نه و به این ترتیب ستارهبینی به دو قسم معنوی و مادی تقسیم میشود.
ستارهبینی براساس
غایت و منظور
1) ستاره بینی معنوی (Spiritual Astrology)
2) ستاره بینی مادی (Material Astrology)
ستارهبینی معنوی
بنابر این فلسفه، کل ستارهبینی ابزاری در جهت تحقق خودشناسی است. در چنین درکی موقعیت، تواناییها و کارماهای فرد در این زندگی بررسی و تحلیل شده و با توجه به امکانات و موقعیتهایی که طبیعت به هر فردی واگذار کرده است به تحلیل و رهنمودهایی مهم در راستای تعالی زندگیش پرداخته میشود. ممکن است ستارهبین ودایی پیشرفتهایی مادی را در زندگی فرد ببیند که در عین حال او را از توجه به موقعیت کلی زندگی خود دور کرده و غباری از فرسودگی و ناتوانی را در اطراف او حاصل کند. علیرغم موفقیتهای مادی ولی در چنین شرایطی ستارهبین از خطرات حاصله فرد را مطلع و راهنمایی میکند. همچنین با تحلیل کلی شخصیت و کیفیت روانی فرد به یاری تمرینات مناسب یوگا و آیورودا موثرترین روشها برای سلامت جسمانی و تمرکز قوای فکر به فرد آموزش داده می شود.
ستارهبینی مادی
ستارهبینی مادی اصولا یک ستارهبینی غیر ودایی است. زیرا هدف غایی آموزشهای ودایی خودشناسی و رستگاری معنوی است. در هر حال با استفاده از بخشی از ستارهبینی ودایی و فراموشی مابقی آن و یا استفاده از ستارهبینی غربی میتوان تمام توجه را معطوف به موفقیتهای مادی، روابط زناشویی، وضعیت فرزندان، وضعیت کلی سلامتی و مواردی از این دست کرد. بیآنکه این مجموعه بر حول محور اصلی "خود واقعی" وارسی شود.
طبقهبندی دیگری که در مورد دانش جیوتیش انجام میشود براساس کارایی و قابلیت این دانش است که بر آن اساس باز هم ستارهشناسی به دو پاره قسمت میشود :
ستارهبینی ودایی براساس توانایی و قابلیت
1) ستارهبینی پیشگویانه (مبتنی بر پیشگویی) Astrology Predictive
2) ستاره بینی مبتنی بر حکم و داوری Judgmental Astrology
ستارهبینی پیشگویانه
هدف این نوع از ستارهبینی، پیشگویی حوادث خاص و اتفاقات مهم در زندگی است. این حوادث شامل اتفاقات مادی مثل تاریخ ازدواج، تاریخ تولد فرزندان، زمان مرگ، تصادفات، وقوع بیماریها، خوششانسیهای بزرگ و یا ناکامیها میشود و از طرف دیگر حوادث معنوی نیز از طریق این دانش قابل پیشبینی است. بر فرض زمان غلبة میل معنوی و طغیان عشق الهی همینطور زمان رهایی از حجابهای مادی و ورود به خلسههای عمیق معنوی نیز قابل پیشبینی است.
مقصود و هدف یک ستارهبین که بیشتر بر این جنبه تکیه دارد توان پیشگویی حوادث تا آخرین حد دقت به اندازة توان و امکان میباشد. هر چند این دانش به طور مطلق کاری ندارد که ما با هر کدام از این حوادث بهتر است به چه نحو و کیفیتی برخورد کنیم. ولی با ترکیب آن با ستارهبینی داورانه و در پرتو نگرش معنوی، ستارهشناسان حکیم و فرزانه قادرند به تدبیرهای بس زیرکانه و هوشمندانه در زندگی فرد مبادرت کنند.
ستارهبینی داورانه
مقصود از این قسم ستارهبینی، قضاوت پیرامون جنبههای متفاوت زندگی و شخصیت و استعدادهای فردی است. به عنوان مثال وضعیت کلی سلامتی و استحکام بنیة فرد، درجة هوش و ظرفیت عقلی، درجة بیداری معنوی، طول عمر، دارایی و غیره. تفاوت عمده این نوع ستارهبینی با ستارهبینی پیشگویانه آن است که در این روش ما به تواناییها و امکانات کلی فرد و نه به وقوع حادثهای خاص در زمانی خاص توجه داریم. هر چند بسیاری از مردم علاقهمند نیستند که در مورد ضعفها و احیانا" عدم استعدادشان در برخی فنون و زمینهها چیزی بشنوند ولی در ستارهبینی ودایی براساس موقعیت کارمیک فرد، به تاریخچة روح در سیر ادواری خود و مجالها و محدودیتهایی که هر فرد در عمر طبیعی خود دارد توجه شده و این مجال و فرصت محدود را تا حد امکان مغتنم میشمرند.