صادق sadegh

مجتهد تبريزي بر اين باور بود كه مشروطه، اسلامي نمي شود

اشاره: گزارش زیر، چکیده سخنرانی دکتر رسول جعفریان - پژوهشگر و رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی - در یکصدمین سالگرد جنبش مشروطیت (تابستان 1385 خورشیدی) است. دکتر جعفریان طی آن سخنرانی، دیدگاه های میرزا صادق مجتهد تبریزی - پیشوای اهل توقف طالقان - در رویدادهای جنبش مشروطیت را مورد کنکاش قرار داده است. خانم فرزانه ابراهيم زاده خبرنگار خبرگزاری میراث فرهنگی، تهیه کننده گزارش ذیل است.

* * * * * *

آقا ميرزا صادق  مجتهد تبريزي معتقد بود مشروطه، ابزاري غربي و اروپايي براي تحقق خواسته هاي متجددان و نشر انديشه هاي مخالفان حکومت ديني بود و اساس مشروطیت، مشروعه شدني نبود.

به گزارش ميراث خبر، رسول جعفريان پژوهشگر و عضو هيات علمي گروه تاريخ پژوهشگاه علوم انساني که در همايش بزرگداشت يکصدمين سالگرد نهضت مشروطه به بررسي آراي ميرزا صادق آقا مجتهد تبريزي پرداخت، با تقسيم جريان مشروطيت  به دو حوزه شمال و جنوب گفت: «اين ترکيب مکاني منهاي حوزه تهران و نجف است. در شمال ما حوزه مشروطه خواهي شمال شهرهاي تبريز، رشت، زنجان و با کمي تساهل مشهد را داريم. حوزه مرکز و جنوب هم حوزه شهرهاي اصفهان، فارس و کرمان را شامل مي شد. مشروطه تبريز  بيشتر تحت تاثير  قفقاز و ماوراي شمال ايران بود و خشونت را چاشني خود داشت و همين مشروطه به تهران آمد.»

وي با اشاره به تاريخچه زندگي مجتهد تبريزي گفت: «آقا مجتهد تبريزي معتقد بود مشروطه مجالي براي روشنفکران و متجددان بود تا انديشه هاي خود را رواج دهند. ميرزا صادق مجتهد تبریزی به اين باور بود که مشروطه  از اساس، مشروعه شدني نيست و انطباق و سنخيتي با سنت و دين ندارد... اگر برخي قوانين اسلامي در يک نظام غير اسلامي تصويب و اجرا شود و برخي امور سلطنت مطابق قانون شرع باشد حکومت اسلامي ايجاد نمي شود. بايد اساس و ماهيت يک حکومت اسلامي شود.»

جعفريان با استناد به نظريه مجتهد تبريزي در رد مسئله امر به معروف و نهي از منكر مشروطه افزود: «اين مساله که مجلس مشروطه براي اجراي امر به معروف و نهي از منکر است از ديدگاه ايشان  قابل نقد بود و معتقد بود وکالت شرعي به لحاظ راي گيري ايجاد نمي شود و نبايد مفاهيم ديني را با مفاهيم مدني خلط کرد. مجتهد تبريزي ميان حکومت استبدادي و حکومت ظالم تفاوت قائل شده و مي گويد حکومت مستبد حکومتي است که در آن ستم و حق کشي صورت مي گيرد پس اين که مشروطه خواهان حکومت استبدادي را به اسم حکومت ظالم مي خواهند، غلط است. اين که مشروطه خواهان مي گفتند حکومت استبدادي باعث تباه شدن استقلال کشور مي شود هم غلط بود و روسيه مورد خلاف اين ادعاست که هم مستبد بود و هم استقلال خود را حفظ کرده بود. اين عالم شيعي  مي گفت با اين مباحث حکومت اگر از حالت استبداي خارج و مشروطه شود ديگر ظلم او از بين مي رود و اگر ظلم هم بکند اشکالي ندارد.»

جعفريان انديشه ميرزا صادق را داراي افقي باز و روشن دانست و گفت: «رساله آن عالم برجسته درباره مشروعيت بسيار ارزشمند و حاوي نکات بسيار دقيق است که دانستن آن امروز براي ما مفيد است.»