انواع خونریزی و روش برخورد با آن
انواع خونريزي خارجي
خونريزي سرخرگي (شرياني):
سرخرگها ديوارههاي محكمي دارند كه خون را تحت فشار زيادي قرار ميدهند. بنابراين، خونريزي سرخرگي اغلب با فشار و شديد است و با هر تپش قلب فوران ميكند و شديد ميشود. در اين حالت خون با فوران خارج ميشود و رنگ آن معمولاً قرمز روشن است. خونريزي سرخرگي معمولاً شديد است و از آنجايي كه فشار زيادي دارد، لخته شدن خون
– كه خونريزي را متوقف ميكند – به دشواري صورت ميگيرد اگر سرخرگ قطع شده بزرگ باشد، خونريزي ميتواند در عرض چند دقيقه بيمار را از پاي درآورد.
خونريزي سياهرگي (وريدي):
سياهرگها خون را با فشار كمتري به سمت قلب منتقل ميكنند. خونريزي سياهرگي اغلب جريان ثابتي دارد و خون به آرامي جريان مييابد و رنگ آن قرمز تيره است و امكان دارد كه بسيار شديد باشد.
خونريزي مويرگي:
از آنجايي كه مويرگها خيلي ظريف و كوچك هستند، خونريزيهاي مويرگي غالباً جريان كندي داشته و ترشح ميباشند. رنگ خون قرمز است و معمولاً روشنتر از رنگ خون سرخرگ ميباشند. خونريزي مويرگي معمولاً به علت زخم و يا خراشي كوچك بوجود ميآيد. اين نوع جراحت معمولاً ايجاد آلودگي پوستي ميكند و احتمال عفونت بافتي آن وجود خواهد داشت جراحيهاي بزرگ نيز اغلب به همراه خونريزي مويرگهاي اطراف رگ اصلي ميباشند.
اقدامات اوليه در خونريزي خارجي
فشار مستقيم:
مؤثرترين روش در كنترل خونريزي از طريق فشار مستقيم است و به اين طريق انجام ميشود كه روي موضع را 10 تا 15 دقيقه بدون برداشتن دست و يا كم كردن فشار ادامه دهيد، فشار ثابت و محكمي به زخم وارد آوريد تا خونريزي قطع شود.
همين كه خونريزي مهار شد، باندي را محكم برسطح زخم پيچيده و «پانسمان فشاري» ايجاد كنيد. كاربرد پانسمان فشاري به منظور ايجاد فشار كافي و مستقيم به زخم است تا خونريزي كنترل شود. چندين لايه گاز استريل بر روي زخم بگذاريد. يك لايه ضخيم باند بر روي گازهاي استريل قرار دهيد. لايه ضخيم مناسب براي خونريزي حاد، گازهاي چند لايهاي است.
اگر براي خونريزي حاد از پانسمان فشارنده استفاده كردهايد نبض مجروح را، درست در انتهاي ناحيه ضايعه ديده، امتحان كنيد چرا كه ممكن است در اثر فشار زياد، جريان خون در دست و يا پاي مجروح متوقف شود. اگر نبض بيمار را احساس نميكنيد فشار را كمي كاهش داده تا مجدداً جريان خون برقرار شود،بايد به طور مداوم در ضمن درمان نبض مجروح را كنترل كنيد. در بعضي موارد قطع يك سرخرگ اصلي جريان خوني را كه براي ايجاد ضربان لازم است متوقف ميكند.
فشار بر نقاط فشار:
روش فشار مستقيم ممكن است به دليل شدت جراحت وارده و يا نوع زخم غيرممكن باشد و يا به دليل خونريزي بيش از حد نتواند خونريزي را كنترل كند. در اين گونه موارد بر روي سرخرگ اصلي در نقطهاي بالاتر از محل خونريزي جايي كه سرخرگ از روي يك استخوان عبور ميكند (نقاط فشار) فشار وارد مي كنيم تا خون به قسمت – زخم نرسد و آنقدر فشار ميدهيم تا خونريزي قطع شود. البته فشار بر روي سرخرگ نبايد بيش از 10 دقيقه طول بكشد.
بالانگه داشتن عضو:
يعني بالاتر از سطح قلب قراردادن عضو مجروح كه اين عمل مخصوصاً اگر خونريزي دردست يا ساق پا باشد به راحتي امكانپذير است. كه به علت نيروي جاذبه فشار خونريزي كمتر ميشود. در صورت وجود شكستگي در عضو استفاده از اين روش محدوديت دارد.
بستن تورنيكه:
اين روش فقط زماني انجام ميشود كه كوششهاي قبلي جهت كنترل خونريي موثر واقع نشود و يا در مواقعي كه اندام قطع گرديده و نگراني در مورد از بين رفتن بافتهاي پايينتر از محل بستن تورنيكه نباشد. تورنيكه را گرو و شريان بند يا رگبند نيز ميگويند. براي اين روش پارچه يا دستمالي به پهناي حدود 5 سانتيمتر را بالاتر از محل خونريزي طوري ميبنديم كه خونريزي قطع شود و بيمار را سريعاً به بيمارستان ميرسانيم. اين روش فقط در اندامها (دست و پاها) قابل استفاده است و بيشتر از 5/1 ساعت نبايد طول بكشد چون باعث تخريب بافت پايينتر از آن ميشود. و براي جلوگيري از عوارض آن بهتر است هر 15 دقيقه يكبار بازشده و دوباره بسته شود.
اقدامات اورژانس در خونريزي خارجي در اثر ورود يك شيء خارجي برنده:
موقعي كه جسم خارجي در زخم وجود دارد نبايد جسم خارجي را از زخم بيرون كرد چون باعث تشديد خونريزي ميشود. بعضي مواقع خونريزي خارجي در اثر ورود يك شيء خارجي برنده مانند تركش و يا چاقو ايجاد ميشود كه ممكن است در محل زخم باقيمانده باشند.
كنترل اين نوع خونريزيها در صحنه حادثه مانند ساير خونريزيهاي خارجي است به جز اينكه هيچگاه نبايد جسم خارجي باقيمانده را خارج كرد در اين موارد دور تا دور انتهاي بيروني جسم خارجي را آنقدر گاز تميز يا يك حوله لوله شده قرار ميدهيم تا بلندي پانسمان با انتهاي جسم خارجي هم سطح شود سپس روي آن را باندپيچي كرده و از روشهاي ديگر كنترل خونريزي خارجي نيز استفاده ميكنيم. در اين موارد اگر جسم خارجي را بيرون بياوريم ممكن است خونريزي خارجي شديدتر شود چرا كه ممكن است قسمتي از رگ بريده شده توسط خود جسم خارجي مسدود شده باشد و به كنترل خونريزي كمك كند ولي با برداشتن آن محل خونريزي دهنده وسيعتر شده يا اينكه در ضمن بيرون كشيدن ميتواند رگهاي مجاور را نيز پاره كند و خونريزي را شديدتر نمايد.
نشانههاي شوك در خونريزي خارجي:
شخصي كه خون زيادي از دست داده است، دچار شوك ميشود. در مراحل اوليه فرد بيقرار و مضطرب است ولي كم كم با پيشرفت شوك فرد گيج و خواب آلوده شده نهايتاً كاملاً بيهوش ميشود. از جمله نشانههاي شوك: ضربان قلب سريع، تنفس سريع و سطحي، پوست سرد و مرطوب و مجروح، پرخاشگر، مضطرب و آشفته ميشود و شايد تغييري در سطح هشيارياش ايجاد شود. حتي اگر خونريزي به ظاهر جدي نباشد ولي نشانههاي شوك در مجروح ديده شود، خونريزي خطرناك خواهد بود. در هر صورت شما بايد قبل از بروز نشانههاي شوك، درمان را شروع كنيد. چرا كه وقتي شوك ايجاد شود، ممكن است ديگر درمان موثر واقع نشود. با ديدن هرگونه خونريزي شما بايد خود را براي مقابله با شوك و با گسترش آن آماده كنيد.
خونريزي خارجي خطرناك:
كاهش زياد خون بسيار خطرناك است، ميزان خون كه از بدن خارج شود و براي مجروح ايجاد خطر نكند، در اشخاص مختلف متفاوت است. معمولاً كاهش خون به ميزان 25 الي 40 درصد حجم كل خون، وضعيت خطرناكي ايجاد ميكند.
با استفاده از يك سري نشانههاي مشخص، ديگر احتياجي به برآورد حجم كلي خون مجروح نخواهد بود. كاهش فوري يك ليتر خون از مجروح بزرگسال، وضعيتي خطرناك به حساب ميآيد. براي كودكان، به نسبت سن و وزنشان، كاهش يك چهارم تا يك دوم حجم خون، خطرناك است و در نوزادان حتي كاهش 24 ميليليتر خون بسيار خطرناك خواهد بود. تشخيص و متوقف كردن خونريزي خارجي بخشي از اقدامات اوليه درمان است. كنترل خونريزيهاي شديد كه معمولاً از نوع سرخرگي و يا سياهرگي هستند، در اولويت قرار دارند. خصوصاً مغز، سلولهاي عصبي و كليهها نسبت به كاهش خونرساني حساس هستند.